Kadazan-Dusun ialah kumpulan etnik pribumi terbesar di Sabah, merangkumi hampir 30% daripada jumlah penduduk. Ia merupakan gabungan dua kumpulan utama – Kadazan dan Dusun – yang mempunyai banyak persamaan dari segi budaya dan bahasa. Etnik Kadazan dan Dusun dahulunya dikenali sebagai dua komuniti berasingan. Namun, kerana persamaan dalam asal-usul dan amalan budaya, mereka kini digabungkan sebagai satu kumpulan etnik tunggal yang dikenali sebagai Kadazan-Dusun.
Bahasa Kadazan-Dusun tergolong dalam keluarga bahasa Austronesia dengan pelbagai dialek yang serumpun. Bahasa ini digunakan secara lisan dalam kehidupan seharian, terutamanya dalam kalangan masyarakat di kampung. Walau bagaimanapun, penggunaannya semakin berkurang dalam kalangan generasi muda akibat pengaruh bahasa lain yang lebih dominan.
Setiap tahun pada 30 dan 31 Mei, masyarakat Kadazan-Dusun menyambut Pesta Kaamatan atau Pesta Menuai sebagai tanda syukur atas hasil tuaian padi. Perayaan ini diadakan bagi menghormati Roh Padi (Bambarayon) yang dipercayai membawa kesejahteraan kepada masyarakat. Kaamatan bukan sahaja menjadi lambang kesyukuran, malah ia memperlihatkan keunikan budaya, seni, dan tradisi Kadazan-Dusun yang diwarisi sejak turun-temurun.
Dalam perayaan ini, pakaian tradisional berwarna hitam yang dihiasi benang emas sering menjadi kebanggaan. Selain itu, alat muzik seperti sompoton (alat tiupan buluh) dan gong memainkan peranan penting dalam mengiringi tarian tradisional serta nyanyian rakyat. Persembahan seni budaya ini biasanya dipersembahkan dalam majlis keramaian, menjadikan Kaamatan wadah utama untuk memperkenalkan identiti Kadazan-Dusun kepada dunia luar.
Namun, bahasa dan budaya Kadazan-Dusun berdepan ancaman kepupusan akibat peredaran zaman serta pengaruh globalisasi. Penglibatan golongan muda dalam mempertahankan warisan budaya semakin berkurangan, sedangkan mereka merupakan kunci kesinambungan tradisi. Usaha pemuliharaan melalui pendidikan, aktiviti komuniti, dan pengiktirafan budaya perlu terus digerakkan agar warisan Kadazan-Dusun dapat terus hidup dan dihargai oleh generasi akan datang.
