Borneo bukan sahaja dikenali dengan hutan hujan tropika, biodiversiti marin dan budaya pelbagai etnik, tetapi juga sedang berkembang pesat sebagai pusat pendidikan tinggi. Di Sabah, Sarawak, dan Brunei, terdapat pelbagai universiti yang menonjol dari segi akademik, penyelidikan, dan kepakaran dalam bidang tertentu. Berikut adalah 10 universiti terkemuka di Borneo dan sebab mengapa mereka layak berada dalam senarai ini.
1. Universiti Malaysia Sabah (UMS) – Sabah
Tarikh penubuhan: 1994
UMS dikenali sebagai ekokampus kerana lokasinya yang indah di Teluk Sepanggar. Selain program sains sosial dan kemanusiaan, UMS cukup menonjol dalam bidang sains marin, akuatik, perikanan dan biodiversiti tropika. Ia turut menempatkan Muzium Marin Borneo, salah satu pusat pembelajaran biodiversiti terbesar di Malaysia.
Universiti ini juga aktif dalam melahirkan inovasi komuniti, seperti projek pembangunan luar bandar di Sabah.
2. Universiti Teknologi MARA (UiTM) Kampus Sabah – Sabah
Tarikh penubuhan: 1973
UiTM Sabah bermula dengan 159 pelajar, kini menjadi salah satu kampus besar UiTM dengan ribuan mahasiswa. Kampus ini menawarkan pelbagai kursus dari perniagaan, kejuruteraan, seni bina, sehingga sains sukan.
UiTM juga terkenal dengan peranannya membuka peluang pendidikan kepada anak-anak tempatan Sabah, terutama dalam melahirkan graduan Bumiputera profesional dalam pelbagai bidang strategik.
3. Universiti Brunei Darussalam (UBD) – Brunei
Tarikh penubuhan: 1985
UBD ialah universiti pertama dan terbesar di Brunei, kini diiktiraf dalam Times Higher Education (THE) World University Rankings 2025. Antara fakulti unggulnya ialah Sains Kesihatan, Perniagaan & Ekonomi, Undang-undang, dan Teknologi.
UBD juga terkenal dengan program Discovery Year, yang memberi peluang pelajar menjalani latihan industri, penyelidikan atau pengajian luar negara selama setahun. Inisiatif ini menjadikan graduan UBD lebih bersedia untuk cabaran global.
4. Universiti Teknologi Brunei (UTB) – Brunei
Tarikh penubuhan: 1986 (ITB), universiti penuh pada 2016
UTB ialah universiti teknikal yang menjadi kebanggaan Brunei. Bidang utamanya merangkumi kejuruteraan mekanikal, sivil, kimia, reka bentuk digital, dan sains komputer. Ia mendapat penarafan QS 5-Star Plus, yang jarang dimiliki oleh universiti di rantau Asia Tenggara.
Selain itu, UTB menekankan penyelidikan praktikal dalam teknologi tenaga, kejuruteraan minyak dan gas, serta inovasi industri – sesuai dengan hala tuju ekonomi Brunei.
5. Universiti Islam Sultan Sharif Ali (UNISSA) – Brunei
Tarikh penubuhan: 2007
UNISSA merupakan universiti Islam pertama di Brunei. Ia menawarkan kursus Syariah, Usuluddin, Ekonomi Islam, Undang-undang Islam, serta Perbankan dan Kewangan Islam.
Kelebihan UNISSA ialah keupayaannya menggabungkan pengajian Islam klasik dengan cabaran moden, misalnya dalam bidang halal industri, kewangan Islam, dan teknologi digital Islamik. Ia menjadi rujukan serantau dalam pembangunan pendidikan Islam moden.
6. Universiti Malaysia Sarawak (UNIMAS) – Sarawak
Tarikh penubuhan: 1992
UNIMAS ialah universiti awam ke-8 Malaysia dan kini menjadi pusat utama penyelidikan di Sarawak. Kampus di Kota Samarahan direka dengan konsep lestari yang menggabungkan alam sekitar, budaya, dan teknologi hijau.
Bidang kekuatan UNIMAS termasuklah bioteknologi, ICT, perubatan, antropologi budaya, dan pembangunan komuniti pribumi. Universiti ini sering menjalankan kajian berkaitan isu sosial Borneo, termasuk bahasa, seni, dan adat masyarakat etnik.
7. Swinburne University of Technology (Sarawak Campus) – Sarawak
Tarikh penubuhan: 2000, kampus penuh pada 2004
Swinburne Sarawak ialah kampus antarabangsa rasmi dari Melbourne, Australia. Ia menawarkan program sama seperti kampus induk, khususnya dalam bidang kejuruteraan, IT, perniagaan, dan komunikasi.
Dengan tenaga pengajar antarabangsa dan sistem pembelajaran global, graduan Swinburne Sarawak mendapat kelayakan yang diiktiraf antarabangsa. Kampus ini juga memberi peluang kepada pelajar tempatan untuk merasai pengalaman pendidikan luar negara pada kos yang lebih rendah.
8. University of Technology Sarawak (UTS) – Sarawak
Tarikh penubuhan: 2013, universiti penuh pada 2021
UTS merupakan universiti milik negeri Sarawak pertama. Ia terkenal dengan seni bina futuristik kampus di Sibu, yang mendapat pengiktirafan sebagai antara bangunan universiti paling moden di Asia.
Fokus akademiknya ialah pada bidang TVET, kejuruteraan, reka bentuk kreatif, dan industri moden. UTS menyokong aspirasi Sarawak menjadi negeri maju dengan tenaga kerja berkemahiran tinggi, selaras dengan agenda digital ekonomi negeri.
9. Universiti Putra Malaysia Sarawak (UPMS) – Sarawak
Tarikh penubuhan: 1974 (UPM Bintulu), 2001 dibuka semula, 2025 naik taraf rasmi sebagai universiti penuh
UPMS pada awalnya berfungsi sebagai pusat diploma pertanian, kini berkembang dengan fakulti baharu dalam sains pertanian, agrobioteknologi, perhutanan tropika, serta ternakan dan akuakultur.
Kampus ini sangat penting dalam pembangunan sektor makanan, tenaga hijau dan kelestarian hutan tropika di Sarawak, menjadikannya pusat penyelidikan agroilmu yang strategik untuk Borneo.
10. UCSI University Sarawak Campus – Sarawak
Tarikh penubuhan: 2008
UCSI Sarawak memberi tumpuan kepada bidang perhotelan, pelancongan, perniagaan dan seni kulinari. Ia mempunyai kerjasama industri yang kukuh dengan hotel-hotel utama serta syarikat pelancongan di Malaysia.
Graduan UCSI Sarawak dikenali sebagai tenaga kerja profesional yang berorientasikan industri dan bersedia untuk pasaran kerja global, terutama dalam bidang hospitaliti yang menjadi aset utama Sarawak.
Kesimpulan
Senarai Top 10 Universiti di Borneo ini membuktikan bahawa rantau ini semakin menonjol dalam dunia pendidikan tinggi. Setiap universiti mempunyai kekuatan tersendiri – ada yang menekankan penyelidikan biodiversiti dan komuniti, ada yang memberi tumpuan pada teknologi moden, manakala yang lain pula menjadi pusat pengajian Islam serantau.