Orang Iban ialah kumpulan etnik pribumi paling besar di Sarawak, membentuk lebih 30% daripada jumlah keseluruhan penduduk negeri ini. Mereka juga dikenali dengan nama Dayak Laut dan merupakan etnik majoriti dalam kalangan masyarakat peribumi. Penempatan utama Orang Iban meliputi kawasan seperti Miri, Sibu, Bintulu, Kapit, Sarikei, Sri Aman, Kuching, Mukah dan Betong. Sebahagian besar masyarakat Iban di Sarawak menganut agama Kristian. Dalam sejarahnya, migrasi kaum Iban banyak dipengaruhi oleh adat “Berjalai”, iaitu merantau mencari peluang hidup dan kawasan baharu untuk diterokai. Orang Iban dipercayai berasal dari Kalimantan, Indonesia, dan berhijrah ke Sarawak semasa zaman kedatangan bangsa Eropah ke Asia Tenggara.
SEJARAH PENGHIJRAHAN
Kaum Iban memasuki Sarawak melalui Batang Air Kapuas di sempadan Sarawak–Kalimantan. Tokoh awal seperti Singgalang Burung dan Sera Gunting memimpin kumpulan Iban menetap di Sungai Kapuas dan Banjaran Tiang Laju. Dari situ, mereka berpindah ke Batang Ai dan menetap di Kumpang, sebelum meneroka kawasan lain seperti Lubok Antu, Engkilili, Delok, Mepi, Jinggin, Engkari, Skrang, dan Lemanak. Kemudiannya, pemimpin bernama Kajup membawa kumpulan ke Sungai Undup dan Wong Tempangau, lalu terbentuknya kumpulan Iban Undup. Taburan penempatan awal Orang Iban juga meliputi Hulu Batang Lupar dan Batang Saribas sejak awal abad ke-19.Penghijrahan lain dipimpin oleh Gelungan, yang membawa rombongan ke Undup, Bukit Balau, Sebuyau, serta kawasan lain seperti Meredang, Gayam, Lundu, dan Samarahan, menyebabkan wujudnya kumpulan Iban Balau dan Iban Sebuyau. Selain itu, pemimpin seperti Lanong, Kanyong, Meringgai, dan Manggi turut membawa penghijrahan ke pelbagai daerah di Sarawak. Hasilnya, Orang Iban tersebar luas di seluruh negeri, dengan penempatan tertinggi di Sri Aman diikuti Kapit, Saratok, Mukah, Kuching, Saribas, Baram, Song, dan Sarikei.
BAHASA DAN BUDAYA
Bahasa Iban tergolong dalam keluarga bahasa Austronesia. Ia dituturkan bukan sahaja di Sarawak, malah juga di Kalimantan Barat (Indonesia), Brunei, Sabah, Johor, dan beberapa kawasan lain di Malaysia. Bahasa ini berfungsi sebagai alat komunikasi harian, selain digunakan dalam upacara adat dan tradisi. Bagi masyarakat Iban, bahasa merupakan simbol identiti dan kebanggaan budaya.
KESENIAN MUZIK DAN TRADISIONAL
Orang Iban juga kaya dengan seni muzik tradisional yang dikenali sebagai taboh. Perkataan ini merujuk kepada bunyi-bunyian yang dihasilkan oleh alat muzik tradisional masyarakat Iban. Dalam persembahan taboh, terdapat empat alat muzik utama yang memainkan peranan penting, iaitu:
- Tawak
- Gendang
- Engkerumong
- Bebendai
Persembahan muzik taboh biasanya mengiringi tarian, upacara adat, dan majlis keramaian, menjadikannya salah satu warisan budaya yang terus hidup dalam kalangan masyarakat Iban.
KESIMPULAN
Sebagai etnik pribumi terbesar di Sarawak, Orang Iban bukan sahaja membawa sejarah migrasi yang panjang, tetapi juga mengekalkan budaya, adat, bahasa, dan kesenian yang kaya dengan nilai warisan. Keunikan mereka menjadikan komuniti Iban penting dalam membentuk identiti budaya negeri Sarawak secara keseluruhan.
