Asal Usul dan Maksud
Sape, atau dieja juga sebagai sapek, ialah alat muzik tradisional masyarakat Orang Ulu di pedalaman Sarawak, terutamanya daripada suku kaum Kenyah, Kayan dan Kelabit. Dalam bahasa Kenyah, perkataan “sape” bermaksud memetik, merujuk kepada cara alat muzik ini dimainkan.
Bentuk Fizikal dan Bahan Pembuatan
Sape berbentuk panjang dan langsing menyerupai gitar, diperbuat daripada sebatang kayu tunggal yang dipahat. Bahagian depannya sering dihiasi dengan ukiran etnik halus yang mencerminkan seni budaya Orang Ulu. Kayu yang digunakan biasanya daripada jenis ringan tetapi kuat, seperti kayu Adau. Dahulu, tali sape dibuat daripada urat tumbuhan atau rotan, namun kini digantikan dengan tali moden seperti nilon atau logam.
Bilangan Tali dan Kaedah Bermain
Versi tradisional sape mempunyai hanya 2 atau 3 tali, manakala versi moden kini boleh mencecah 4 hingga 6 tali, membolehkan lebih banyak variasi lagu dimainkan. Ia dimainkan dengan memetik tali menggunakan jari, biasanya oleh seorang atau dua orang pemain sahaja. Setiap tali menghasilkan nada berbeza, manakala melodi sape terkenal dengan irama yang lembut, tenang, dan mendayu-dayu, sesuai mengiringi tarian serta hiburan masyarakat.
Fungsi dan Kegunaan
Sape memainkan peranan penting dalam kehidupan tradisional Orang Ulu. Ia digunakan dalam pelbagai acara seperti:
- Majlis perkahwinan
- Upacara keagamaan dan ritual
- Tarian Ngajat
- Hiburan masyarakat di rumah panjang
Alunan sape sering dijadikan pengiring kepada tarian dan nyanyian, menjadikannya sebahagian daripada kehidupan seni dan budaya.
Perkembangan Moden
Walaupun berakar pada tradisi, sape kini melangkaui sempadan budaya. Ia dimainkan dalam pelbagai genre moden seperti fusion, jazz, dan kontemporari, malah dipersembahkan di konsert antarabangsa. Kehadiran artis muda seperti Alena Murang telah memperkenalkan sape kepada khalayak global, membuktikan bahawa alat muzik ini terus relevan sepanjang zaman.
Nilai Budaya dan Usaha Kelestarian
Bagi masyarakat Orang Ulu, sape bukan sekadar alat muzik, tetapi simbol identiti dan warisan seni yang diwarisi turun-temurun. Usaha melestarikannya dijalankan melalui pendidikan seni di sekolah, bengkel muzik tradisional, festival budaya, serta promosi oleh pemain muda yang ingin memastikan sape terus hidup dalam generasi akan datang.
Penutup
Sape ialah bukti bahawa warisan muzik tradisional masih mampu berdiri megah dalam arus moden. Keindahan bunyinya, keunikan bentuknya, serta makna budaya yang dibawanya menjadikan sape bukan sahaja harta masyarakat Orang Ulu, tetapi juga khazanah seni Malaysia yang patut dihargai dan dipelihara.